Czasowniki zwrotne w języku hiszpańskim

Czym są czasowniki zwrotne?

Czasowniki zwrotne (verbos reflexivos) to specyficzna grupa czasowników, w których wykonawca czynności jest jednocześnie jej odbiorcą. Mówiąc najprościej podmiot wykonuje daną czynność na samym sobie. W języku polskim ich znakiem rozpoznawczym jest słówko „się” (np. myć się, czesać się), natomiast w hiszpańskim system ten jest nieco bardziej rozbudowany.

Budowa: Czasownik + zaimek zwrotny

W bezokoliczniku czasowniki zwrotne rozpoznasz po końcówce -se przyklejonej do czasownika (np. lavarse, ducharse, llamarse). Podczas odmiany przez osoby, końcówka ta zamienia się w odpowiedni zaimek zwrotny, który stawiamy zazwyczaj przed odmienionym czasownikiem.

Oto zestawienie zaimków dla poszczególnych osób:

Rola zaimka

Zaimek zwrotny  informuje nas, że wykonawca czynności i osoba, której ta czynność dotyczy, to dokładnie ta sama postać. 

Wiele czasowników zmienia też swój sens w zależności od obecności zaimka. Dobrym przykładem jest levantar (podnosić) oraz levantarse (wstawać).

W przeciwieństwie do polskiego „się”, które można stosować w każdej osobie (ja się myję, ty się myjesz, oni się myją), hiszpańskie zaimki muszą zawsze zgadzać się z osobą wykonującą czynność.

Odmiana czasowników zwrotnych

Na początek weźmy na tapet odmianę czasowników zwrotnych w Presente. Odmiana w tej formie może wydawać się trochę zawiła, ale w praktyce da się ją ogarnąć według prostego schematu, który ja nazywam metodą trzech kroków. Po pierwsze, odcinamy zaimek zwrotny od czasownika. Po drugie, przerzucamy go przed czasownik. Po trzecie, odmieniamy oba elementy przez osoby- zarówno czasownik, jak i zaimek, który musi się z nim zgadzać. W przeciwieństwie do polskiego „się”, tutaj zaimek zmienia swoją formę w zależności od osoby. Spójrzmy na to na przykładzie levantarse w tabeli poniżej.

Pozycja zaimka zwrotnego

W większości przypadków zaimek zwrotny stawiamy przed odmienionym czasownikiem:

• Me levanto a las 7 todos los días.
• Ayer me levanté más tarde.

Przy okazji jeśli chcesz lepiej ogarnąć podawanie godzin, koniecznie zajrzyj do artykułu godziny po hiszpańsku.

Są jednak sytuacje, w których zaimek dokleja się lub może się dokleić do czasownika.

Gerundio (np. w konstrukcji estar + gerundio)

Tutaj mamy pewną elastyczność – zaimek może stać przed czasownikiem estar albo zostać dołączony do gerundio:

• Me estoy duchando en este momento.
• Estoy duchándome en este momento.

Uwaga: w przypadku doklejenia konieczne jest dodanie akcentu graficznego, żeby zachować poprawną wymowę.

Bezokolicznik (infinitivo)

Bezokoliczniki również mają moc przyciągania zaimków zwrotnych, więc możliwe są dwie opcje:

• Tienes que ducharte.
• Te tienes que duchar.

Pamiętaj: zaimek zawsze dopasowuje się do osoby (tu: tú → te), mimo że czasownika w podstawowej formie infinitivo.

Warto tu też zwrócić uwagę na bardzo częstą konstrukcję ir a + infinitivo:

• Voy a lavarme el pelo mañana.
• Me voy a lavar el pelo mañana.

Obie formy są poprawne a my ponownie mamy pewną elastyczność.

Tryb rozkazujący twierdzący (imperativo afirmativo)

W tym przypadku nie ma wyjątków – zaimek zawsze dokleja się do czasownika:

• ¡Levántate!
• ¡Dúchate!
• ¡Lávate el pelo!

W tych formach również pojawia się akcent graficzny, który pomaga zachować właściwą wymowę.

Użycie zaimka zwrotnego a zmiana znaczenia

Użycie zaimka zwrotnego w języku hiszpańskim może zmienić znaczenie czasownika. Zerknijmy na poniższe przykłady:

• llamar – wołać /  llamarse – nazywać się
• encontrar – znajdować / encontrarse – czuć się
• dormir – spać / dormirse – zasnąć
• acordar – uzgadniać / acordarse – przypomnieć sobie
• quedar – umawiać się / quedarse – zostawać (np.  w domu)

Czasowniki zwrotne po hiszpańsku – praktyczne przykłady zdań

Poniżej znajdziesz zestaw najczęściej używanych czasowników zwrotnych w praktyce  w formie krótkich, codziennych zdań:

Jeśli po tym artykule masz ochotę na więcej, zachęcam Cię serdecznie do odwiedzenia wpisu Podstawowe zwroty po hiszpańsku, które od razu wykorzystasz w praktyce.